خادم القرآن الكريم
عباس كيفي بجستاني
پايگاه اطلاع رساني قرآني

"اللهم كن لوليك الحجة ابن الحسن صلواتك عليه و علي آبائه في هذه الساعة وفي كل ساعة وليا وحافظا وقائدا وناصرا ودليلا وعينا حتى تسكنه ارضك طوعا وتمتعه فيها طويلا برحمتك يا أرحم الراحمين"

قرآن كتاب الهي و بزرگترين اعجاز جاودانة آخرين پيام آور الهي و عصاره وچكيدة همة كتب آسماني است.قرآن كتابي است كه غبار كهنگي و فنا هرگز نمي تواند بر صفحات نوراني آن بنشيندوگذشت زمان نه تنها آن را فرسوده نمي كند بلكه روز به روز علوم و معارف آن را هويدا تر مي گرداند.

قرآن دژ مستحكم امت اسلامي است و به اين خاطر دشمنان در طول تاريخ هميشه كوشيده اند با انواع دسيسه هاي شيطاني امت اسلامي را از تعاليم حيات بخش قرآن دور نگه داشته و اين كتاب انسان ساز را مهجور و منزوي نمايند.ولي علي رغم تلاش مستمر آنان قرآن كريم سر منشأ تمامي تحولات وحركتهاوقيامها بوده و درخشش آيات نوراني آن چشم خفاشان زمان را كور كرده است.

انقلاب اسلامي ايران جوشيده و برگرفته از تعاليم مقدس قرآن است كه توسط بزرگ پرچمدار حكومت قرآني در عصر حاضر« حضرت امام خميني ره»در پهنة سرزمين مقدس جمهوري اسلامي ايران  تحقق يافته است. و اكنون با  توصيه ها و رهنمودهاي  مقام معظم رهبري «حضرت آيت الله خامنه اي» پيامهاي الهام بخش قرآن  به گوش تمامي جهانيان رسانده مي شود.

نور قرآن پرتو اميد ماست .

                                                    «اِنَّ هذَالقُرْآن يَهْدِِي لِِلَّتي هِيَ اَقْوَم»

هيچ منبعي به اندازة قرآن نمي تواند نور ببخشد و قلب انسان را نوراني كند، و هيچ عملي به اندازة قرآن نمي تواند اخلاق انسان را بسازد.قرآن شيوة صحيح و سالم زندگي را به ما مي آموزد و راه مستقيم حقيقي را نشان مي دهد.

آنچه مي خوانيد از كتب تفسير استفاده شده است تا شما عزيزان با سوره هاي قرآن كريم در بهترين گلستان بيشتر آشنا شده و در پناه الطاف الهي گلهاي سعادت و سلامت را ببوييد.  اميد است كه با تمسك به آيات مرصّع و نوراني قرآن كريم به زيبايي معنوي در زندگي دست يابيد.

                    «اللّهُمَّ نَوِِّرقُلوبَنا بِالقُرآن                                                                   

                                                                 خادم القرآن الكريم      عباس كيفي بجستاني

 

مدينه منوّره-  12   ارديبهشت ماه 85

     چهارم ربيع الثاني 1427 هجري قمري

 

 

آشنايي با سورة نبأ (عَمَّ يَتَسائَلُون)

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 40 آيه است.

نامگذاري اين سوره به خاطر تعبيري است كه در آيةدوم آن آمده است،وگاه از آن به عنوان سورة«عمَّ»به تناسب آيه نخستين آن تعبير مي شود.محتواي اين سوره را مي توان در چند بخش خلاصه كرد:

 1- سؤالي كه در آغاز سوره از حادثة بزرگ «نبأ عظيم»يعني روز قيامت مطرح شده است.

 2- سپس به بيان نمونه هايي از مظاهر قدرت خداوند در آسمان وزمين و زندگي انسانها به عنوان دليلي بر امكان معاد ورستاخيز مي پردازد.

3- در بخش ديگر قسمتي از نشانه هاي آغاز رستاخيز را بيان مي دارد.

4- در بخش ديگري گوشه اي از عذابهاي دردناك طغيانگران را بيان مي كند .

5- به دنبال آن قسمتي از نعمتها ومواهب بهشتي را شرح مي دهد.

6- سرانجام با انذار شديدي از عذاب قريب وسپس ذكر سرنوشت غم انگيز كافران سوره پايان مي گيرد.

پيامبر گرامي اسلام (ص)فرمود:«كسي كه سورة  عَمَّ يَتَسائَلون را تلاوت نمايد خداوند متعال او را از نوشيدني خنك وگواراي بهشتي در قيامت سيرابش مي كند».

در لحظه مرگ كه حجابها از برابر چشم انسان كنار مي رود وحقايق عالم ديگر در برابر او آشكار مي شود وبه برزخ ومعاد يقين پيدا مي كند در همان لحظه نيز فريادش بلند مي شودكه:مرا بازگردانيد تا عمل صالحي انجام دهم.

در آيات قرآن كريم مي خوانيم:كفار ومجرمان هنگامي كه صحنه قيامت ودادرسي پروردگار وجزاي اعمال را مشاهده مي كنند عكس العملهاي مختلفي نشان مي دهند كه همگي حكايت از شدت تأثر وتأسف آنها مي كند.

گاه مي گويند:«واي بر ما از اين حسرت كه در اطاعت فرمان خدا كوتاهي كرديم».

وگاه مي گويند:«خداوندا؛ما را به دنيا باز گردان تا عمل صالح انجام دهيم».

وگاه مي گويند:«اي كاش خاك بوديم وهرگز زنده نمي شديم».

در آن روز بزرگ يكي از بهترين پاداشهاي نيكوكاران ويكي از بدترين كيفرهاي بدكاران همين اعمال مجسم آنهاست كه همراهشان خواهد بود .آري ؛كار انساني كه اشرف مخلوقات است گاه بر اثر كفر وگناه به جائي مي رسد كه آرزو مي كند در صف يكي از موجودات بي روح وپست باشد.

آشنايي با سوره نازعات

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 46 آيه است.

انتخاب نام نازعات براي اين سوره به خاطر نخستين آية آن است.ومحتواي اين سوره در شش بخش خلاصه مي شود:

1- نخست با قسمتهاي مؤكدي كه ارتباط با مسألة معاد دارد روي تحقق اين روز بزرگ تأكيد مي كند.

2- سپس به قسمتي از مناظر هول انگيز و وحشتناك آن روز اشاره مي نمايد.

3- وبعد اشاره كوتاهي به داستان حضرت موسي (ع)وسرنوشت فرعون طغيانگر دارد كه هم ماية تسلي خاطر پيامبر(ص)و مؤمنان است وهم هشدار به مشركان طغيانگر وهم اشاره اي است به اين كه انكار معاد انسان را به چه گناهاني آلوده مي كند.

4- در بخش بعد نمونه هايي را از مظاهر قدرت خداوند در آسمان و زمين كه خود دليلي است براي امكان معاد وحيات بعد از مرگ بر مي شمرد.

5-  بار ديگر به شرح قسمتي ديگر از حوادث وحشتناك آن روز بزرگ وسرنوشت طغيانگران وپاداش نيكوكاران مي پردازد.

6- سر انجام در پايان سوره بر اين حقيقت تأكيد مي كند كه :هيچ كس از تاريخ آن روز باخبر نيست ولي همين اندازه مسلم است كه نزديك است.

رسول گرامي اسلام(ص)فرمود:«كسي كه سوره نازعات را بخواند توقف وحساب او در روز قيامت تنها به اندازه خواندن يك نماز روزانه است وبعد از آن وارد بهشت مي شود.

مسلم است كسي كه محتواي اين سوره را كه آيات تكان دهنده اش ارواح خفته را بيدار و متوجه وظائف خود مي سازد در جان خويش پياده كند از چنان پاداشهائي برخوردار خواهد شد،نه آنها كه فقط به خواندن الفاظ قناعت مي كنند.

هدف از پنج سوگندي كه در آغاز سوره ياد شده بيان حقانيت وتحقق مسألة معاد و رستاخيز است.ومنظور از اين سوگندها «فرشتگاني» است كه مأمور قبض ارواح كفار و مجرمانند كه آنها را به شدت از بدنهايشان بر مي كشند،ارواحي كه هرگز حاضر به تسليم در برابر حق نبودند.وفرشتگاني كه مأمور قبضارواح مؤمنانند كه با مدارا و نرمش ونشاط آنها را جدا مي سازند.وفرشتگاني كه در اجراي فرمان الهي با سرعت حركت مي كنندوسپس بر يكديگر پيشي مي گيرند وسر انجام امور جهان را به فرمان او تدبير مي كنند.

در اين سوره اشاره به معجزة بزرگ حضرت موسي(ع)مي كند ونشان مي دهد كه يكي از اهداف بزرگ انبياء هدايت طغيانگران يا مبارزه قاطع با آنهاست.

آشنايي با سوره عبس

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 42 آيه است.

نامگذاري سوره عبس به تناسب نخستين آيه سوره است.ومحتواي اين سوره را مي توان در پنج موضوع خلاصه كرد:

1-ارزش واهميت قرآن مجيد2-كفران وناسپاسي انسان در برابر نعمتهاي خداوند.

3-عتاب شديد خداوند نسبت به كسي كه در برابر مرد نابيناي حقيقت جو برخورد مناسبي نداشت.4-بيان گوشه اي از نعمتهاي او در زمينه تغذيه انسان وحيوانات براي تحريك حس شكرگزاري بشر.5-اشاره به قسمتهاي تكان دهنده اي از حوادث قيامت وسر نوشت مؤمنان و كفار در آن روز بزرگ.

رسول گرامي اسلام(ص)فرمود:«هر كس كه سوره عبس را بخواند روز قيامت در حالي وارد محشر مي شود كه صورتش خندان وبشاش است».

مفسران گفته اند:عده اي از سران قريش خدمت پيامبر (ص)بودند وآن حضرت مشغول تبليغ ودعوت آنها به سوي اسلام بود واميد داشت كه اين سخنان در دل آنها مؤثر شود. دراين ميان«عبدالله بن ام مكتوم» مرد نابينائي كه ظاهراً فقيربود وارد مجلس شد واز پيامبر(ص)تقاضا كرد آياتي از قرآن را براي او بخواند وبه او تعليم دهد وپيوسته سخن خود را تكرار مي كرد وآرام نمي گرفت،زيرا متوجه نبود كه پيامبر(ص)با چه كساني مشغول صحبت كردن است.او آنقدر كلام پيامبراسلام (ص)را قطع كرد كه حضرت ناراحت شد وآثار ناخشنودي در چهره مباركش نمايان گشت ودر دل گفت:اين سران عرب پيش خود مي گويند:پيروان محمد نابينايان وبردگانند ولذا از«عبدالله» رو برگرداند وبه سخنانش با آن گروه ادامه داد.در اين هنگام آيات اول اين سوره نازل شد( وپيامبر (ص)را در اين باره

مورد عتاب قرار داد). 

رسول خدا بعد از اين ماجرا «عبدالله بن ام مكتوم» را پيوسته گرامي مي داشت.

اين عتاب وخطاب  خواه به شخص پيامبر(ص)باشد يا غير او،بيانگر اين واقعيت مهم است كه اسلام وقرآن اهميت واحترام خاصي براي پويندگان راه حق مخصوصاًاز طبقات مستضعف قائل است.

سپس به آفرينش انسان اشاره مي كند  تا انسان از ناسپاسي وغرور دوري كندوتسليم حق گرددودر مسير هدايت معنوي وايمان تلاش نمايد.انسان بايد درست بنگرد كه سرچشمه اصلي علم ودانش او كه غذاي روحاني اوست كجاست مبادا از سرچشمة آلوده اي تغذيه شود وروح وجان اورا بيمار كند يا به هلاكت افكند.

ودر آيات پاياني سوره به چگونگي حال مؤمنان وكافران در روز قيامت پرداخته است واز اين آيات به خوبي استفاده مي شود كه در صحنة قيامت آثار عقائد واعمال سوء انسانها در چهره هايشان نمايان مي گردد.

آشنايي با سورة تكوير

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 29 آيه است.

درآغاز سوره تكوير به اشارات كوتاه وهيجان انگيز وتكان دهنده اي از حوادث هولناك پايان اين جهان وآغاز رستاخيز برخورد مي كنيم كه انسان را در عوالم عجيبي سير مي دهد.

محتواي سوره تكوير بر دو محور اساسي دور مي زند:

1-آيات آغاز اين سوره بيانگر نشانه هائي از قيامت ودگرگونيهاي عظيم در پايان اين جهان وآغاز رستاخيز است.

2-بخش دوم سوره از عظمت قرآن وآورنده آن وتأثيرش در نفوس انساني سخن مي گويد،وبا سوگندهاي بيداركننده وپر محتوايي همراه است.

پيامبراسلام(ص)فرمود:هر كسي كه سوره تكوير را بخواند خداوند متعال او را از رسوائي در آن هنگام كه نامه عملش گشوده مي شود حفظ مي كند.

انسان در اعمال خود نه مجبور است ونه صد در صد آزاد،بلكه هرچه دارد از عقل وهوش وتوانائي جسمي و قدرت تصميم گيري همه از ناحيه خداست.وهمين واقعيت است كه او را از يكسو دائماً نيازمند به خالق مي سازد واز سوي ديگر به مقتضاي آزادي واختيارش به او تعهد ومسؤوليت مي دهد.

مي دانيم كه آب ازدو ماده« اكسيژن »و«هيدروژن »تركيب يافته كه هردو سخت قابل اشتعال  است،بعيد نيست كه در آستانه قيامت آب درياها چنان تحت فشار قرار گيرد كه تجزيه شوند وتبديل به يكپارچه اتش گردند.

گشوده شدن نامه هاي اعمال در قيامت هم در برابر چشم صاحبان آنهاست تا بخوانند وخودشان به حساب خود برسندوهم در برابر چشم ديگران،كه خود تشويقي است براي نيكوكاران ومجازات و رنجي براي بدكاران است.

متأسفانه يكي از دردناك ترين ووحشيانه ترين پديده هاي عصر جاهليت عرب پديده زنده به گوركردن دختران است كه دراين سوره وديگرسوره هاي قرآن  مكرر به آن اشاره كرده است.

  

 

آشنايي با سورة  انفطار

 

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 19 آيه است.

محتواي سوره انفطار بر محور مسائل مربوط به قيامت دور مي زند،ودر آيات نوزده گانه آن به پنج موضوع در اين رابطه اشاره شده:

1-  گوشه اي از سختيهاي آن روز بزرگ.

2-  سرنوشت نيكان وبدان در قيامت.

3-  توجه انسان به نعمتهاي خداوند كه سراسر وجود او را فراگرفته است.

4-  اشاره به فرشتگاني كه مأمور ثبت اعمال انسانها هستند.

5-  حوادث عظيمي كه در پايان جهان ودر آستانة قيامت رخ مي دهد.

امام صادق(ع)فرموده:«هر كس اين دو سوره انفطار وانشقاق را تلاوت كندوآن دو را در نماز فريضه ونافله برابر چشم خود قرار دهد هيچ حجابي او را از خدا محجوب نمي داردوچيزي ميان او وخداوند حائل نمي شود».

مسلماً نعمت بزرگ حضور در پيشگاه خدا واز ميان رفتن حجابها ميان او وپروردگار براي كسي است كه اين دو سوره را در عمق جانش جاي دهد وخود را بر اساس آن بسازد نه اينكه به لقلقة زبان اكتفا كند.

در آن زمان كه آسمان از هم شكافته وستارگان پراكنده وفرو ريزند ،نظام جهان بالا در هم مي ريزدوانفجار هاي عظيمي سراسر كرات آسماني را فرا مي گيرد،منظومه ها نظام خويش را از دست مي دهند وستارگان از مدار خود بيرون مي روند وبر اثر تصادم شديد به يكديگر متلاشي مي شوندودر ياها به هم پيوسته مي شود وآب سراسر خشكيها را فرا مي گيردوكل درياها به صورت يك اقيانوس گسترده وفراگير در مي آيند وعمر اين جهان به پايان مي رسدوهمه چيز ويران مي شود،وتكليف انسان ضعيف در اين ميان معلوم است.

 

امام صادق(ع)فرموده است كه:«بعد از مرگ انسان پرونده اعمال او بسته مي شود واجر وپاداشي به او نمي رسد مگر از چند طريق :قرآني كه آن را  خوانده است،بناها واشياء مفيدي كه براي استفاده مردم از خود به يادگار گذارده است،فرزند صالحي كه در جامعه تربيت نموده است،چاهي كه براي استفاده مردم عامه حفر كرده است،درختي كه كاشته است وسنّت حسنه اي كه بعد از او باقي مي ماند ومورد توجه قرار مي گيرد».

 

 

 

آشنايي با سوره مطفّفين

 

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 36آيه مي باشد.

هنگامي كه پيامبر اسلام(ص) وارد مدينه شد بسياري از مردم سخت آلوده كم فروشي بودند،خداوند متعال اين آيات را نازل كرد وآنها پذيرفتند ؛وبعد از آن كم فروشي را ترك كردند.

محتواي سوره مطففين بر پنج محور دور مي زند:

1-هشدار وتهديد شديدي نسبت به كم فروشان.

2-بخشي از سرنوشت «فجّار»در آن روز بزرگ.

3-قسمتي از مواهب عظيم ونعمتهاي روح پرور نيكوكاران در بهشت.

4-اشاره اي به استهزاي جاهلانه كافران نسبت به مؤمنان ومعكوس شدن اين كار در قيامت.

5-اشاره به اين مطلب كه گناهان از عدم ايمان راسخ به رستاخيز سرچشمه مي گيرد.

پيامبراسلام(ص) فرمود:«هر كس سوره مطفّفين را بخواند خدا او را از شراب طهور زلال وخالص كه دست احدي به آن نرسيده در آن روز سيراب مي كند».

امام صادق(ع)فرمود:«هر كس در نمازهاي فريضه خود سوره مطفّفين را بخواند خداوند امنيت از عذاب دوزخ را در قيامت به او عطا مي كند،نه آتش دوزخ او را مي بيند ونه او آتش دوزخ را».

رسول گرامي اسلام مي فرمايد:«هنگامي كه بنده گناه كند،نكته سياهي در قلب او پيدا مي شود كه اگر توبه كند واز گناه دست بر دارد واستغفار نمايد قلب او صيقل مي يابد،واگر باز هم به گناه برگردد سياهي افزون مي شود تا تمام قلبش را فرا مي گيرد.

مفسران براي آيه 29 تا پايان سوره شأن نزول نقل كرده اند:روزي حضرت علي(ع) وجمعي از مؤمنان از كنار جمعي از كفّار مكه گذشتند،آنها به علي(ع)ومؤمنان خنديدند واستهزا كردند،اين آيات نازل شد وسرنوشت اين گروه كافر استهزا كننده را در قيامت روشن ساخت.

در اين سوره اشاره به برترين شراب طهور بهشتي مي كند كه از آسمان بهشت يا طبقات بالاي آن فرو مي ريزدو مقربان آن را بطور خالص مي نوشند.اين شراب بهشتي پاداش كساني ذكر شده كه از شراب آلودة دنيا چشم بپوشندوكساني كه در روز گرم تابستان روزه بگيرند.

پيغمبر اكرم (ص)به حضرت علي (ع) فرمود:«اي علي،كسي كه خمر وشراب را به خاطر خدا ترك كند خداوند متعال او را از شراب زلال در بستة مهر شده بهشتي سيراب مي كند».

ابرار كساني هستند كه روحي وسيع وهمتي بلند واعتقاد وعملي نيك دارند.ومنظور از كتاب الابرار نامه اعمال نيكان وپاكان ومؤمنان است كه در يك ديوان كل به نام علّيّين قرار دارد كه بسيار بلند مرتبه و والامقام است.

 

 

 

آشنايي با سوره انشقاق

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 25 آيه است.

اين سوره از مباحث معاد سخن مي گويد ،در آغاز اشاراتي به حوادث هولناك وتكان دهنده پايان جهان وشروع قيامت مي كند،ودر مرحله بعد به مسأله رستاخيز وحساب اعمال نيكوكاران وبدكاران وسرنوشت آنها ودر مرحله سوم به بخشي از اعمال واعتقاداتي كه موجب عذاب وكيفر الهي مي شودودر مرحله چهارم بعد از ذكر سوگندهايي به مراحل سير انسان در مسير زندگي دنيا وآخرت اشاره مي كندوسرانجام در مرحله پنجم باز سخن از اعمال نيك وبد وكيفر وپاداش آنهاست.

رسول گرامي اسلام(ص)فرمود:«كسي كه سوره انشقاق را بخواند خداوند او را از اين كه در قيامت نامة اعمالش به پشت سرش داده شود در امان مي دارد».

در اين سوره انسانها را به دو گروه تقسيم مي نمايد :

گروه اول كساني كه تلاش وكوشش آنها همواره براي خدا وسعي وحركتشان به سوي خداست ونامةاعمالشان به دست راستشان مي دهند كه اين نشانه پاكي عمل وصحت ايمان ونجات در قيامت است وخوشحال به اهل خانواده باز مي گردند .

گروه دوم كفار و مجرمان تبهكار هستند كه نامه اعمالشان را به دست چپشان مي دهند وآنها از شرمساري وذلت دست را پشت سر مي گيرند ،تا اين سند جرم وفضاحت كمتر ديده شود ولي چه فايده كه در آنجا چيزي پنهان شدني نيست.

بصير بودن خداوند نسبت به اعمال آدمي وثبت وضبط آنها حتماً بايد مقدمه اي براي حساب وجزا باشد وگرنه بيهوده است.

منظور از «شفق» در اين سوره همان روشني آميخته با تاريكي در آغاز شب است.واز آنجا كه ظهور شفق خبر از يك حالت تحول ودگرگوني عميق در جهان مي دهد،واعلام پايان روز و آغاز شب است،وزيبائي خاصي دارد واز همه گذشته وقت نماز مغرب است،خداوند به آن سوگند ياد فرموده تا همگان را وادار به انديشه در اين پديدة زيباي آسماني كند.

در پايان سوره  راه بازگشت را به روي كفار مي گشايد ومي فرمايد:اين عذاب اليم از كساني كه توبه كنند وايمان آورند واعمال صالح انجام دهند قطعاً برداشته شده وپاداش دائم ونقصان ناپذير به آنها داده مي شود.

 

آشنايي با سورة  بروج

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 22 آيه است.

نامگذاري اين سوره به «بروج» به تناسب سوگندي است كه در آية نخستين آن آمده است.محتواي اين سوره تقويت روحية مومنان در برابر دشمنان وتشويق آنان به پايمردي واستقامت است.ودر همين رابطه در اين سوره داستان « اَصْحابِ اُخْدود»را نقل مي كند،همانها كه خندقها كندند وآتشهاي عظيمي در آن افروختند ومومنان را تهديد به شكنجه با آتش كردند،گروهي را زنده در آتش سوزاندند،اما آنها از ايمانشان باز نگشتند.

در قسمت ديگري از اين سوره كافراني را كه مومنان را تحت فشار قرار مي دهند سخت مورد حمله قرار داده وآنها را به عذاب سوزان جهنم تهديد مي كند ،در حالي كه مؤمنان را بشارت به باغهاي پر نعمت بهشتي مي دهد.در مقطع بعد آنها را به گذشتة تاريخ باز مي گرداند،وداستان فرعون وثمود واقوام زورمند را در برابر ديدگانشان مجسم مي سازد ، تا كفار مكه كه نسبت به آنها قدرت ناچيزي داشتند حساب خود را بكنند،وهم مايه تسلي خاطر پيامبر(ص)ومومنان بوده باشد.

ودر آخرين مقطع سوره اشاره به عظمت قرآن واهميت فوق العاده اين وحي الهي مي كند وسوره را با آن پايان مي دهد.

پيامبر اكرم(ص)فرمود:«هركس سوره بروج را بخواند خداوند به تعداد تمام كساني كه در نماز جمعه اجتماع مي كنندوتمام كساني كه روز عرفه در عرفات جمع مي شوند ،ده حسنه به او مي دهد وتلاوت آن انسان را از ترسها  رهائي مي بخشد».

در اين سوره مفسران در مورد (شاهد ومشهود)حدود سي تفسيرذكر كرده اند كه مهمترين آنها عبارتند از:

منظور از شاهد شخص پيامبر(ص) ومشهود روز قيامت است.

منظور از شاهد روز عيد قربان ومشهود روز عرفه مي باشد.

منظور از شاهد خلق است ومشهود حق است.

منظور از شاهد پيامبراسلام(ص)ومشهود امير مؤمنان علي (ع)است.

منظور از شاهد ملائكه ومشهود قرآن است.

منظور از شاهد حجرالاسود ومشهود حاجيانند كه در كنار آن مي آيند ودست برآن مي نهند.

 

آشنايي با سوره طارق

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 17آيه است.

مطالب اين سوره بردو محور«معاد ورستاخيز»و«قرآن مجيد وارزش واهميت آن» دور مي زند.ولي در آغاز سوره بعد از سوگندهايي انديشه آفرين اشاره به وجود مراقبين الهي بر انسان مي كند.بعد براي اثبات امكان معاد ،به زندگي نخستين وبدو پيدايش انسان از آب نطفهاشاره فرموده ونتيجه گيري مي كند.(خداوندي كه قادر است اورا از چنين آب بي ارزش وناچيزي بيافريند توانائي بر بازگشت مجدد او دارد).

در مرحله بعد به بعضي از ويژگيهاي روز رستاخيز اشاره كرده،سپس با ذكر سوگندهاي متعدد وپر معنائي اهميت قرآن را گوشزد مي نمايد،وسرانجام سوره را با تهديد كفار به مجازات الهي پايان مي دهد.

پيامبر گرامي اسلام(ص) فرمود:«هركس سوره طارق را تلاوت كند خداوند به تعداد هر ستاره اي كه در آسمان وجود دارد ده حسنه به او مي بخشد».

در اين سوره اشاره مي كند كه هر كس مراقب ومحافظي دارد كه اعمال او را ثبت و ضبط وحفظ مي كندوبراي حساب وجزا نگهداري مي نمايد.

بنابراين انسان هرگز تنها نيست وهركه باشد وهر كجا كه باشد تحت مراقبت  فرشتگان الهي ومأموران پروردگار خواهد بود ،اين مطلبي است كه توجه به آن در اصلاح وتربيت انسان فوق العاده مؤثر است.

انسان درآغاز خاك بود،وسپس بعد از طي مراحلي به صورت نطفه درآمدو نطفه نيز بعد از طي مراحل پيچيده وشگفت انگيزي تبديل به انسان كاملي شد،بنا براين بازگشت او به حيات وزندگي مجدد هيچ مشكلي ايجاد نمي كند.واين ظهور وبروز براي مؤمنان ماية افتخار ومزيد نعمت ،وبراي مجرمان ماية سرافكندگي ومنشأ خواري وخفت است.وچه دردناك خواهد بود كه انسان عمري با آبرو در ميان مردم زندگي كند ولي در آن روز در برابر همة خلايق شرمسار وسرافكنده شود.در آن روز نه نيرويي كه بر زشتيهاي اعمال ونيات او پرده بيفكند ونه ياوري كه او را از عذاب الهي رهائي بخشد.

 

وپايان سوره سرمشقي است براي همة مسلمانان كه در كارهاي خود مخصوصاً هنگامي كه در مقابل دشمناني نيرومند و خطرناك قرار مي گيرند با حوصله وصبر وشكيبائي و دقت رفتار كنند،واز هر گونه شتابزدگي وكارهاي بي نقشه يا بي موقع بپرهيزند.

 

آشنايي با سورة اعلي

 

اين سوره در مكه نازل شده و داراي 19 آيه است.

اين سوره در حقيقت از دو بخش تشكيل يافته ،   بخشي كه در آن روي سخن به شخص پيامبر (ص)است و دستوراتي را در زمينةتسبيح پروردگار و اداي رسالت به او مي دهد و اوصاف هفتگانه اي از خداوند بزرگ در اين رابطه مي شمرد.

بخش ديگر كه از مؤمنان خاشع و كافران شقي سخن به ميان مي آورد و عوامل سعادت و شقاوت اين دو گروه را بطور فشرده در اين بخش بيان مي كند.

در پايان سوره اعلام مي دارد كه اين مطالب تنها در قرآن مجيد  نيامده است  ، بلكه حقايقي است كه در كتب وصحف پيشين (صحف ابراهيم وموسي)نيز برآن تأكيد شده است.

پيامبراكرم(ص)فرمود:هركس سوره اعلي را بخواند خداوند به عدد هر حرفي كه بر ابراهيم(ع) وموسي(ع) ومحمد (ص)نازل كرده ده حسنه به او عطا مي فرمايد.

امام صادق(ع)فرمود:  «كسي كه سوره اعلي را در فرائض يا نوافل خود بخواند،روز قيامت به او گفته مي شود:از هر يك از درهاي بهشت مي خواهي وارد شو».

اين سوره از اهميت خاصي بر خوردار است ،  تاآنجا كه در حديثي از علي(ع) مي خوانيم:«اين سوره محبوب پيغمبراكرم(ص)بود».

در اين سوره اشاره به اين شده كه :   «محبت دنيا سر چشمة هر گناهي است».

بنابراين براي قطع ريشه هاي گناه راهي جز اين نيست كه حب وعشق دنيا را از دل بيرون كنيم وبه دنيا همچون وسيله ويا مزرعه بنگريم.

در اين سوره عامل فلاح ورستگاري وپيروزي ونجات را سه چيز مي شمرد:

        «تزكيه »و«ذكر نام خداوند» و«به جا آوردن نماز».

پيامبراسلام(ص)براي تبليغات وتذكرات خود هيچ قيد وشرطي قائل نبود وهمگان را وعظ مي كرد وانذار مي نمود.

يكي ازمعجزات پيغمبراسلام(ص)اين است كه آيات وسوره هاي طولاني را با يكبار تلاوت جبرئيل به خاطر مي سپردوهميشه به خاطر داشت وچيزي را فراموش نمي كرد.

 

 

آشنايي با سورة غاشيه

 

اين سوره در مكه نازل شده و داراي 26آيه است.

غاشيه به معني پوشاندن است وانتخاب اين نام«غاشيه» براي قيامت به خاطر آن است كه حوادث وحشتناك آن ناگهان همه را زير پوشش خود قرار مي دهد.

سوره غاشيه عمدتاً بر سه محور (معاد وتوحيدونبوت)دور مي زند:  محوراول بحث معاد مخصوصاً كيفرهاي دردناك مجرمان وپاداشهاي شوق انگيز مؤمنان است.

محور دوم بحث توحيد كه با اشاره به آفرينش آسمان و خلقت كوهها و زمين و توجه انسانها به اين سه موضوع اسرارآميز بيان شده است.

محور سوم بحث نبوت وگوشه اي از وظائف پيامبر عظيم الشأن اسلام است.

پيامبر اكرم(ص)فرمود:«هر كس سوره غاشيه را تلاوت كند خداوند متعال حساب او     را در قيامت آسان مي كند».

امام صادق(ع)فرمود:كسي كه مداومت بر قرائت سوره غاشيه در نمازهاي فريضه يا نافله نمايد خداوند منان اورا تحت پوشش رحمت خود در دنيا وآخرت قرار مي دهد ودر قيامت او را از عذاب آتش امان مي بخشد.

اين سوره در حقيقت نوعي دلداري و تسلي خاطر به پيامبراكرم(ص) است كه در مقابل لجاجت كافران ناراحت ودلسرد نشود وبه كار خود ادامه دهد ودر ضمن تهديدي است نسبت به همة كافران لجوج كه بدانند حسابشان با كيست.

 آفرينش آسمان و زمين و كوهها وحيوانات همه نشان مي دهد كه اين عالم بي حساب نيست و آفرينش انسان هدفي داشته است تا انسان در راه قرب خدا و در مسير تكامل حركت كند.  البته راه سعادت در صورتي پيموده مي شود كه با ميل و اراده و اختيار همراه باشد.

در اين سوره اشاره اي هم به ويژگيهاي عجيب شتر نموده كه اعراب مكه شب وروز با آن سر وكار داشتند،از جمله اين كه:

شتر حيواني است كه هم گوشتش قابل استفاده است وهم شيرش،هم ازآن براي سواري وهم براي باربري استفاده مي شود.شتر نيرومندترين وبا مقاومت ترين حيوانات اهلي است.

شتر مي تواند روز هاي متوالي تشنه بماندودر مقابل گرسنگي نيز تحمل بسيار دارد.

شتر از نظر تغذيه بسيار كم خرج است وميتواند هر روز مسافتي طولاني را طي كندواز زمينهاي صعب العبور وشنزارهائي كه هيچ حيواني قادر بر عبور از آن نيست بگذرد وبه همين دليل عربها آن را «كشتي بيابانها»مي نامند.

آشنايي با سورة فجر

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 30 آيه است.

در بخش اول  سوره «فجر» به سوگندهاي متعددي برخورد مي كنيم كه در نوع خود بي سابقه است واين قَسَمها مقدمه اي براي تهديد جباران به عذاب الهي است.

در بخش ديگري از اين سوره اشاره به بعضي از اقوام طغيانگر پيشين مانند: قوم عاد   و ثمودوفرعون ،وانتقام شديد خداوند از آنان كرده است تا قدرتهاي ديگر حساب خود را برسند.

سومين بخش اين سوره به تناسب بخشهاي گذشته اشاره مختصري به امتحان و آزمايش  انسان دارد.

در آخرين بخش اين سوره به سراغ مسئله معاد و سرنوشت مجرمان و كافران و همچنين پاداش عظيم مؤمناني كه صاحب نفوس مطمئنه هستند مي رود.

رسول اكرم(ص)فرمود :   «كسي كه سوره فجر را در شبهاي ده گانه (ده شب اول ذي الحجه)بخواند ،خداوند گناهان او را مي بخشد و كسي كه در ساير ايام بخواند نور و روشنائي براي روز قيامتش خواهد بود».

امام صادق(ع)فرمود  :   «سوره فجر را در هر نماز واجب ومستحب بخوانيد كه سورة حسين بن علي(ع) است.   و هر كس آن را بخواند با حسين بن علي (ع)در قيامت در درجة او از بهشت خواهد بود».

معرفي اين سوره به عنوان سورة حسين بن علي (ع) ممكن است به خاطر اين باشد كه مصداق روشن  «نفس مطمئنه»كه در آخرين آيات اين سوره مخاطب واقع شده حسين بن علي(ع) است.به هر حال اين همه پاداش وفضيلت از آنَ كسي است كه تلاوت آن را مقدمه اي براي اصلاح خويش وخودسازي قرار دهد.

درخشيدن اسلام و نورپاك محمدي(ص)در تاريكي عصر جاهليت يكي از مصاديق «فجر» است و همچنين درخشيدن سپيدة صبح قيام حضرت مهدي(عج)هنگام فرو رفتن جهان در تاريكي و ظلمت ظلم و ستم مصداق ديگري،  و قيام عاشوراي حسيني در آن دشت خونين كربلاوشكافتن پرده هاي تاريك ظلم بني اميه ونشان دادن چهرة واقعي آن ديو صفتان مصداق ديگري از آن محسوب مي شود.

 

آشنايي با سورة بلد

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 20 آيه است.

سورة بلد در عين كوتاهي حقايق بزرگي را دربر دارد.در قسمت اول سوره بعد از ذكر سوگندهاي پرمعنائي اشاره به  اين حقيقت شده كه زندگي انسان در عالم دنيا همواره توأم با رنج ومشقت است ، تا از يكسو خود را براي رفتن به جنگ مشكلات آماده سازد واز سوي ديگر انتظار آرامش وآسودگي مطلق رادر اين جهان از سر بيرون كند.

در بخش ديگري از اين سوره قسمتي از مهمترين نعمتهاي الهي را  برانسان مي شمرد وسپس به ناسپاسي او در مقابل اين نعمتها اشاره مي كند.

و در آخرين بخش مردم را به دو گروه «اَصْحَابُ الْمَيْمَنَه»  و «اَصْحَابُ الْمَشْئَمَه»   تقسيم كرده وگوشه اي از صفات اعمال گروه اول (مؤمنان صالح)وسپس سرنوشت آنها را بيان مي كند و بعد به نقطه مقابل آنها يعني كافران و مجرمان و سرنوشت آنها مي پردازد.

 

رسول گرامي اسلام(ص) فرمود:  كسي كه سوره بلد را بخواند خداوند متعال او را از خشم خود در قيامت در امان مي دارد.

در اين سوره اشاره به نعمت چشم وزبان وهدايت آنهاشده است.  پيامبركرم(ص)فرمود:  خداوند به فرزندان آدم مي گويد :  اي فرزندآدم ؛  اگر زبانت خواست تو را وادار به حرام  كند من دو لب را براي جلو گيري از آن در اختيار تو قرار داده ام،لب رافروبند. واگر چشمت بخواهد تو را   به سوي حرام ببرد من پلكها را  در اختيار تو قرار داده ام، آنها را فروبند.

همچنين در اين سوره اشاره به گردنة صعب العبور مي كند .به دنبال همة ذكر نعمتهاي بزرگي كه در اين سوره آمده است بندگان ناسپاس را مورد ملامت وسرزنش قرار مي دهد كه چگونه با داشتن آن همه وسائل سعادت راه نجات را نپيموده اند.به راستي كه گذشتن از اين گردنه با توجه به علاقه شديدي كه غالب مردم به مال وثروت و...دارند كار آساني نيست.

 

 

 

آشنايي با سورة شمس

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 15آيه است.

سورةشمس كه در حقيقت سورة«تهذيب نفس و تطهير قلب از ناپاكيها و ناخالصيها»است، برمحور همين معني دور مي زند.

در آغاز سوره به يازده موضوع مهم از عالم خلقت و ذات پاك خداوند براي اثبات اين معني كه  فلاح  و رستگاري در گرو تهذيب نفس است ، قسم ياد شده است ،  و بيشترين سوگندهاي قرآن را بطور جمعي در خود جاي داده است.

در پايان سوره به ذكر نمونه اي از اقوام متمرد و گردنكش  (قوم ثمود)   مي پرداز دكه  بخاطر ترك تهذيب نفس در شقاوت ابدي فرو رفتندوخداوند آنها را به مجازات شديدي گرفتار كرد.

سوگندهاي قرآن عمومأ دو مقصد را تعقيب مي كند:نخست اهميت مطلبي كه سوگند به خاطر آن ياد شده است و ديگر اهميت خود اين امور كه   مورد سوگند است ،    چرا كه سوگند هميشه به موضوعات مهم ياد مي شود.

رسول گرامي اسلام (ص) فرمود  :   «   هر كس سورة شمس را بخواند گوئي به تعداد تمام اشيائي كه خورشيد وماه بر آنها مي تابد در راه خدا صدقه داده است.

اين فضيلت بزرگ از آنِ كسي است كه،   محتواي بزرگ  اين سورة كوچك را در جان خود پياده كند وتهذيب نفس را وظيفة قطعي خود بداند.

در اين سوره اشاره به عاقبت مرگبار طغيانگران دارد وبه عنوان نمونه به سرگذشت قوم ثمود پرداخته است.

قوم ثمود كه نام پيامبرشان صالح بود ،از قديمي ترين اقوامي هستند كه در يك منطقة كوهستاني ميان حجاز و شام زندگي ميكردند.آنها زندگي خوب و مرفّه،سرزمين آباد ، قصرهاي مجلل و خانه هاي مستحكم داشتند  ،   ولي نه تنها شكر اين همه نعمت را به جا نياوردند  ، بلكه سر به طغيان وسركشي برداشته و به تكذيب پيامبرشان صالح برخاستند وآيات الهي را به باد سخريه گرفتندوسرانجام خداوند متعال آنها را با يك صاعقة بزرگ آسماني نابود كرد.

 

 

آشنايي با سورة ليل

 

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 21 آيه است.

در آغاز بعد از ذكر سه سوگند مردم را به دو گروه تقسيم مي كند  :   انفاق كنندگان با تقوا،وبخيلاني كه منكر پاداش قيامتند.

پايان كار گروه اول را خوشبختي وسهولت وآرامش ،وپايان كار گروه دوم را سختي و بدبختي مي شمرد.

در بخش ديگري از اين سوره بعد از اشاره به اين معني كه هدايت بندگان برخداست ، همگان را از آتش فروزان دوزخ انذار مي كند.ودر آخرين بخش كساني را كه در اين آتش مي سوزند و گروهي را كه از آن نجات مي يابند با ذكر اوصاف معرفي مي كند.

پيامبر گرامي اسلام (ص)فرمود:« هركس سوره ليل را تلاوت كند خداوند آنقدر به او مي بخشد كه راضي شود ، و او را از سختيها نجات مي دهد و مسير زندگي را براي او آسان مي سازد».

 

مفسران قرآن براي كل اين سوره شأن نزولي از ابن عباس نقل كرده اند  :   مردي در ميان مسلمانان بود كه شاخة يكي از درختان خرماي او بالاي خانة مرد فقير عيالمندي قرار گرفته بود  ،   صاحب نخل هنگامي كه بالاي درخت مي رفتت تا خرماها را بچيند گاهي چند دانه خرما در خانةمرد فقير مي افتاد وكودكانش آن را بر مي داشتندوآن مرد از نخل فرود مي آمد و خرما را از دستشان مي گرفت .    مرد فقير به پيامبر(ص) شكايت كرد.وسپس يكي از ياران با شگردي خاص نخل را خريد ودر اختيار پيامبر(ص) گذاشت ورسول اكرم(ص)به سراغ خانوادة فقير رفت وبه صاحب خانه گفت:اين نخل از آنِ تو وفرزندان توست.اينجا بود كه سورة ليل نازل شدونزول اين سوره اشاره مستقيم  دربارة بخيلان وسخاوتمندان دارد.

 

ايمان به معاد وپاداشهاي عظيم الهي تحمل انواع مشكلات را براي انسان سهل وآسان مي كند.  

 

آشنايي با سورة ضحي

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 11 آيه مي باشد.

طبق بعضي از روايات وقتي پيامبر (ص) بر اثر تأخير و انقطاع موقت وحي ناراحت بود وزبان دشمنان نيز باز شده بود،اين سوره نازل شد و همچون باران رحمتي بر قلب پاك پيامبر اكرم(ص) نشست.

اين سوره با دو سوگند آغاز مي شود  سپس به پيامبراكرم (ص) بشارت مي دهد كه خدا هرگز تو را رها  نساخته است و بعد به او نويد مي دهد كه خداوند آنقدر به او عطا مي كند كه خشنود شود .

  و در آخرين مرحله  ، گذشتة زندگاني  پيامبر (ص)  را در نظر او مجسم مي سازد كه خداوند چگونه او را  هميشه مشمول انواع  رحمت خود قرار داده  و در سخت تر ين لحظات زندگي حمايتش نموده است.

در آخرين آيات به او دستور مي دهد كه با يتيمان و مستمندان مهرباني كند و نعمت خدا را بازگو نمايد.

پيامبر گرامي اسلام(ص) فرمود : «هر كس سورة ضحي را تلاوت كند از كساني خواهد بود كه خدا از آنها راضي مي شودوشايسته است كه محمد(ص)براي او شفاعت كند وبه عدد هر يتيم ومسكين سؤال كننده ده حسنه براي او خواهد بود».

 

طبق روايات اين سوره وسورة انشراح يك سوره است و براي اينكه در هر ركعت بعد از سورة حمد بايد يك سورة كامل خوانده شود اين دو سوره را بايد با هم خواند.

 

گرچه در مورد يتيمان مسألة اطعام وانفاق مهم است ولي از آن مهمتر دلجوئي ونوازش و رفع كمبودهاي عاطفي است ، لذا رسول اكرم (ص) مي فرمايد :

  « هر كس به عنوان نوازش دست بر سر يتيمي كشد به تعداد هر موئي كه دست او از آن مي گذرد در روز قيامت نوري خواهد داشت».

 

 

 

آشنايي با سورة انشراح

 

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 8آيه است.

اين سوره بعد از سورة والضحي نازل شده و محتواي آن نيز همين مطلب را تأييد مي كند.  در اين سوره قسمتي از مواهب الهي بر پيامبر اكرم(ص)شمرده شده است و در واقع سه نوع موهبت بزرگ در سورة والضحي آمده وسه موهبت بزرگ الهي در سورة انشراح آمده است.مواهب سه گانه اين سوره همه جنبه معنوي دارد و بر سه محور دور مي زند.

يكي بيان همين نعمتهاي سه گانه و ديگر بشارت به پيامبر از نظر برطرف شدن مشكلات دعوت او در آينده و ديگر توجه به خداوند يگانه و تحريص و ترغيب به عبادت ونيايش.

به همين دليل در روايات اهل بيت (ع) اين دو سورة ضحي و انشراح به منزلة يك سوره شمرده شده است و لذا در قرائت نماز براي اينكه يك سورة كامل خوانده شود هر دو را با هم مي خوانند.

رسول اكرم(ص) فرمود:«هر كس اين سوره را بخواند پاداش كسي را دارد كه من را غمگين ديده و اندوه را از قلب او زدوده است».

 مجموعة اين سوره  بيانگر عنايت خاص الهي به پيامبر گرامي اسلام (ص) وتسلي او در برابر مشكلات و وعدة نصرت و تأييد او در برابر مشكلات و فراز و نشيبهاي راه رسالت است.

اگر كسي حالات پيامبر (ص) را دقيقأ مطالعه كند و ميزان شرح صدر او را در حوادث سخت و پيچيده دوران عمرش بنگرد يقين مي كند كه اين از طريق عادي ممكن نيست، بلكه يك تأييد الهي و رباني است.

بخاطر همين شرح صدر بود كه پيامبر (ص) به عاليترين وجهي  مشكلات رسالت را پشت سر گذاشت و وظايف خود را در اين طريق به خوبي انجام داد.

     در سوره انشراح لحن آيات آميخته با لطف و محبت فوق العاده  پروردگار وتسلّي و دلداري به نبي مكرم اسلام (ص) است.

 

 

آشنايي با سورة تين

 

 

اين سوره در مكه نازل شده و داراي 8 آيه بوده و تين بمعني انجير است.

محتوا و فضيلت سورة تين در حقيقت بر محور آفرينش زيباي انسان و مراحل تكامل و انحطاط او دور مي زند،واين مطلب با سوگندهاي پر معنايي در آغاز سوره شروع شده است،وبعد از شمردن عوامل پيروزي و نجات انسان ،سر انجام تأكيد بر مسألة معاد و حاكميت مطلقة خداوند پايان مي گيرد.

رسول گرامي اسلام(ص) فرمود:هركس سورة تين را بخواند خداوند متعال دو نعمت« سلامت و يقين» را در دنيا به او مي بخشد و هنگامي كه از دنيا برود به تعداد تمام كساني كه اين سوره را خوانده اند ثواب يك روز  روزه به عنوان پاداش به او مي بخشد.

امام رضا(ع)در مورد«انجير و زيتون» مي فرمايد:انجير بوي دهان را مي برد ،لثه ها و استخوانها را محكم مي كند،مو را مي روياند ،درد را برطرف مي سازد.روغن زيتون غذاي خوبي است ،دهان را خوشبو و بلغم را بر طرف  مي سازد،رنگ صورت را صفا و طراوت مي بخشد، اعصاب را تقويت كرده ،بيماري و درد و ضعف را از ميان مي برد و آتش خشم را فرو مي نشاند.

در حديثي آمده است هنگامي كه رسول اكرم(ص) سورة تين را تلاوت مي فرمود وقتي به آية«اَلَيْسَ اللهُ بِاَحْكَمِ الْحاكِمينَ» مي رسيد،مي فرمود:«بَليَ وَ اَنَا عَلي ذلكَ مِنَ الشّاهِدينَ  ؛ آري

خداوند بهترين حكم كنندگان است و من بر اين امر گواهم».

خداوند انسان را از هر نظر شايسته آفريد،هم از نظر جسمي وهم از نظر روحي و عقلي  چرا كه هر گونه استعدادي را در وجود او قرار داده واو را براي پيمودن قوس صعودي بسيار عظيمي آماده ساخته و آنقدر شايستگيها به انسان بخشيده است.

انسان با تمام امتيازاتي كه دارد اگر از مسير حق منحرف گردد چنان سقوط مي كند كه به «اسفل سافلين» كشيده مي شود.

 

 

 

آشنايي با سورة علق

 

اين سوره در مكه نازل شده و داراي 19 آيه بوده و علق بمعني پاره خون است.

محتوا و فضيلت سورة علق اين است كه اين سوره نخستين سوره اي است كه بر پيغمبر اسلام(ص)نازل شده و در آغاز به پيامبر (ص)دستور قرائت و تلاوت مي دهد و سپس از آفرينش اين انسان با عظمت،از يك قطعة خون بي ارزش سخن مي گويد.در مرحلة بعد از تكامل انسان در پرتو لطف و كرم پروردگار و آشنايي او به علم ودانش و قلم بحث مي كند.ودر مرحلة بعد از انسانهاي ناسپاسي كه علي رغم اين همه موهبت واكرام الهي راه طغيان را پيش مي گيرند سخن به ميان مي آورد.وسرانجام به مجازات دردناك كساني كه مانع هدايت مردم و اعمال نيك اند اشاره مي كند و سوره را با دستور سجده و تقرب به درگاه پروردگار پايان مي دهد.

در فضيلت تلاوت سوره علق امام صادق(ع)فرمود:«هر كس در روز يا شب سورة علق را بخواند ودرهمان شب يا روز بميرد شهيد از دنيا رفته است و خداوند او را شهيد مبعوث مي كند و در صف شهيدان جاي مي دهدودر قيامت همچون كسي است كه با شمشير در راه خدا همراه رسول خدا (ص)جهاد كرده است.

اين سوره به مناسبت تعبيرهاي مختلفي كه در آغاز آن است به نامهاي«قلم»،«اقرأ»،«علق» ناميده شده است.

همان خداوند مهرباني كه به وسيلةقلم انسانها را تعليم دادوبه انسان آنچه را نمي دانست آموخت ،  به بنده اي درس نخوانده قرائت و تلاوت را آموخت.

سورة علق يكي از سوره هايي است كه در آخرين آيه سجدة واجب دارد،وطبق روايات اهل بيت عصمت و طهارت(ع) چهار سجدة واجب در قرآن داريم كه عبارتند از:

سوره هاي «سجده»  ،  «فصلت»  ،  «النجم»  ،  «علق» .

ضمنأ از اين آيات سجده به خوبي استفاده مي شود كه «سجده» باعث قرب انسان در درگاه خداست،ولذا در حديثي از رسول خدا(ص) مي خوانيم كه فرمود:«نزديكترين حالت بنده به خداوند زماني است كه در سجده باشد».

خلاصة بيان سوره اشاره به   امر خداوند به رسول گرامي اسلام(ص)براي خواندن قرآن دارد. 

 

 

آشنايي با سورة قدر

 

 

اين سوره در مكه نازل شده و داراي5 آيه بوده و قدر بمعني ارزش واعتباراست.

محتوا و فضيلت اين سوره چنان كه از نامش پيداست بيان نزول قرآن در شب قدر است.وسپس اشاره به اهميت شب قدر و بركات وآثار آن دارد.

رسول گرامي اسلام(ص) در فضيلت اين سوره فرمود:«هر كس آن را تلاوت كند پاداش كسي را دارد كه ماه مبارك رمضان را روزه گرفته و شب قدر را هم احيا داشته است.

اين همه فضيلت از آن كسي است كه اين سوره را مي خواند ومي فهمدوبه محتوايش جامة عمل مي پوشاندوقرآن را بزرگ مي شمرد و آياتش را در زندگي پياده مي كند.

نزول آن در شب قدر همان شبي كه مقدرات و سرنوشت انسانها در تمام سال در آن شب تعيين مي شود دليل ديگري بر سرنوشت ساز بودن اين كتاب بزرگ آسماني است.

امام صادق(ع)فرمود:تقدير مقدرات در شب نوزدهم و تحكيم آن در شب بيست ويكم،وامضاء در شب بيست و سوم است.

در بعضي از تفاسير آمده است كه پيامبر اسلام(ص)فرمود:يكي از بني اسراييل لباس جنگ در تن كرده بود وهزار ماه از تن بيرون نياوردو پيوسته آماده جهاد في سبيل الله بود،اصحاب و ياران تعجب كردند و آرزو داشتند چنان فضيلت و افتخاري براي آنها نيز ميسّر مي شد،آيه سوم نازل شدوبيان كرد كه« شب قدر از هزار ماه برتر است».

منظور از «مِنْ كُلِّ اَمْرٍ» اين است كه در شب قدر فرشتگان و روح به اذن پروردگار براي تقدير و تعيين سرنوشتها و آوردن هر خير و بركتي نازل مي شوند و هدف از نزول آنها انجام اين امور است.

بنابراين شب قدر شبي است كه سرتاسر سلامت و رحمت از آغاز تا پايان،حتي طبق بعضي از روايات در آن شب شيطان در زنجير است و از اين نظر نيز شبي است سالم و توأم با سلامت.

خلاصه بيان سوره اشاره به منزلت شب قدر و نزول ملائكه و روح دارد.

 

 

 

آشنايي با سوره بيّنه

 

اين سوره در مدينه نازل شده وداراي 8 آيه است.بينه بمعني آشكار است.

اين سوره داراي نامهاي متعددي است كه به تناسب الفاظ آن انتخاب شده ،اما از همه معروفتر سورة «قيّمه»،«لم يكن»،«بيّنه» است.

محتوا و فضيلت سوره بيّنه اشاره به رسالت جهاني رسول گرامي اسلام(ص) و آميخته بودن آن با دلائل و نشانه هاي روشن مي كند.ودر بخش ديگري از اين سوره موضعگيريهاي مختلف اهل كتاب و مشركان را در برابر اسلام مشخص مي كند كه آن گروه كه ايمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند بهترين مخلوقاتند،وآن گروه كه

راه كفر وشرك و گناه پيش گرفتند بدترين مخلوقات محسوب مي شوند.

 

در فضيلت تلاوت سوره بينه از پيامبر اكرم(ص)نقل شده :اگر مردم مي دانستند اين سوره چه بركاتي دارد خانواده واموال را رها كرده،به فراگرفتن آن مي پرداختند.

مردي از «قبيله خزاعه» عرض كرد:اي رسول خدا؛تلاوت آن چه اجر وپاداشي دارد؟

فرمود:هيچ منافقي آن را قرائت نمي كند،ونه كساني كه شك و ترديد در دلشان است، به خدا سوگند فرشتگان مقرب از آن روز كه آسمانها و زمين آفريده شده است آن را مي خوانند،ولحظه اي در تلاوت آن سستي نمي كنند،هر كس آنرا در شب بخواند خداوند فرشتگاني را مأمور مي كند كه دين و دنياي اورا حفظ كنند،وآمرزش و رحمت براي او بطلبندواگر در روز بخواند به اندازة آنچه روز آن را روشن مي كند و شب آن را تاريك مي سازد، ثواب و پاداش به او مي دهند.

 

دراين سوره اشاره به خيرالبرّيه نموده كه به حضرت علي(ع) و پيروان او تفسير شده است.واژة «شيعه» از همان عصر رسول خدا (ص) به وسيلة آن حضرت در ميان مسلمين نشر شد واشاره به پيروان خاص اميرمؤمنان علي(ع)است و آنها كه گمان مي كنند تعبير شيعه از تعبيراتي است كه قرنها بعد به وجود آمده سخت در اشتباهند.

 

 

 

آشنايي با سوره زلزال

 

 

اين سوره در مدينه نازل شده وداراي 8 آيه است.زلزال بمعني لرزاندن و جنباندن است.

محتواي سوره زلزال بر سه محور دور مي زند:نخست از نشانه هاي وقوع قيامت بحث مي كندو به دنبال آن سخن از شهادت زمين به تمام اعمال آدمي آمده است.ودر بخش ديگر از تقسيم مردم به دو گروه نيكوكار و بدكار و رسيدن هر كس به اعمال خود سخن مي گويد.

آغاز اين سوره با بيان بعضي از حوادث هول انگيز و وحشتناك پايان اين جهان و شروع رستاخيز همراه است.

درفضيلت تلاوت اين سوره رسول گرامي اسلام(ص) فرموده است:هركس آن را تلاوت كند گويي سوره بقره را تلاوت كرده و پاداش او به اندازه كسي است كه يك چهارم قرآن را تلاوت كرده باشد.

امام صادق(ع)فرمود:هرگز از تلاوت سوره زلزال خسته نشويد ،چرا كه هركس آنرا در نمازهاي نافله بخواند هرگز به زلزله گرفتار نمي شود وبا آن نمي ميردوبه صاعقه و آفتي از آفات دنيا تا هنگام مرگ گرفتار نخواهد شد.

در آيات مختلف قرآن اشاره شده كه در حسابرسي اعمال در قيامت فوق العاده دقت و موشكافي مي شود.

اين تعبيرات نشان مي دهد كه در آن حسابرسي بزرگ ،كوچكترين كارها محاسبه مي شودواين آيات هشدار ميدهد چيزي كه مورد محاسبه الهي قرار مي گيرد هرچه باشد كم اهميت نيست.

به راستي ايمان عميق به محتواي اين آيات كافي است كه انسان را در مسير حق وادارد و از هرگونه شر وفساد باز دارد.

خلاصه بيان سوره زلزال اشاره به قيامت و زنده شدن مردم براي حسابرسي دارد.

 

 

 

آشنايي با سوره عاديات

اين سوره در مدينه نازل شده وداراي 11 آيه است.

محتوا و فضيلت سوره در آغاز سوگندهاي بيدار كننده اي را ذكر مي كند،وبعد از آن سخن از پاره اي از ضعفهاي نوع انسان همچون كفر و دنيا پرستي به ميان مي آورد و سرانجام با اشارة كوتاه وگويائي به مسألة معاد واحاطة علمي خداوند به بندگان ،سوره را پايان مي دهد.

رسول گرامي اسلام (ص)در فضيلت اين سوره فرموده است:هركس سوره عاديات را تلاوت كند به عدد هر يك از حاجياني كه شب عيد قربان در «مزدلفه»توقف مي كنند ودر آنجا حضور دارند ده پاداش حسنه به او داده مي شود.

امام صادق(ع)فرمود:هركس سوره والعاديات را بخواند و بر آن مداومت كند ،خداوند متعال روز قيامت اورا با امير مومنان علي(ع) مبعوث مي كند ودر جمع او و ميان دوستان او خواهد بود.اين همه فضيلت براي آنهاست كه آن را  برنامة زندگي خويش قرار دهند و به تمام محتواي آن ايمان دارند وعمل مي كنند. 

در سال هشتم هجرت به پيامبر اكرم(ص)  خبر دادند : كه دوازده هزار سوار در سرزمين (يا بس)جمع شده اند وبا يكديگر عهد كرده اند كه تا پيامبر(ص) و علي(ع)را به قتل نرسانند و جماعت مسلمين را متلاشي نكنند،از پاي ننشينند.سرانجام رسول گرامي اسلام(ص)حضرت علي (ع) را با گروهي از مهاجر و انصار به نبرد آنها اعزام داشت.سپاه اسلام نخست اسلام را بر آنها عرضه داشتند چون نپذيرفتند به آنها حمله كرده و آنان را درهم شكستند.

در حالي كه هنوز سربازان اسلام به مدينه باز نگشته بودند سوره عاديات نازل شد.وپيغمبرخدا(ص)در نماز صبح اين سوره را تلاوت نموده و فرمود:علي بر دشمنان پيروز شد،وجبرئيل ديشب با آوردن اين سوره به من بشارت داد.چند روز بعد حضرت علي (ع)با غنايم واسيران به مدينه بازگشت.

خداوند در همه حال از اسرار درون وبرون انسان بطور كامل آگاه است ولي اثر اين اگاهي در قيامت و به هنگام پاداش وكيفر طاهرتر و آشكارتر مي گردد.اين هشداري به همة انسانها است كه اگر به راستي به آن ايمان داشته باشند سدّ نيرومندي در ميان آنان و گناهان ايجاد مي كند.

 

                           آشنايي با سوره قارعه

 

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 11 آيه است.قارعه بمعني قيامت رستاخيز است و اين نام از آيه اول سوره گرفته شده و در وصف قيامت است.

محتوا و فضيلت سوره قارعه از معاد و مقدمات آن سخن مي گويد،باتعبيراتي كوبنده و بياني تكان دهنده ،وانذار و هشداري صريح وروشن،وسرانجام انسانها را به دو گروه تقسيم مي كند:

گروهي كه اعمالشان در ميزان عدل الهي سنگين است،وپاداششان زندگاني سراسر رضايتبخش در جوار رحمت حق وگروهي كه اعمالشان سبك و كم  وزن است و سرنوشتشان آتش داغ و سوزان جهنم است.

در فضيلت تلاوت اين سوره امام باقر(ع)مي فرمايد:كسي كه سوره قارعه را بخواند خداوند متعال او را از فتنة دجّال و ايمان آوردن به او حفظ مي كند،واورا در قيامت از چرك جهنّم دور مي دارد.

بسياري از مفسران گفته اند:قارعه يكي از نامهاي قيامت است،ولي درست روشن نساخته اند كه آيا اين تعبير اشاره به مقدمات قيامت مي باشد كه عالم دنيا درهم كوبيده مي شود.

طبق آيات مختلف قرآن كوهها در آستانة قيامت نخست به حركت در مي آيند بعد درهم كوبيده و متلاشي مي گردند وسرانجام به صورت غباري در آسمان در مي آيند.واين آخرين مرحله متلاشي شدن كوههاست.

زندگي آخرت سراسر رضايت و خشنودي و آرامش و امنيت خاطر مي باشد  چراكه زندگي دنيا هرقدر مرفّه و پر نعمت باشد باز از عوامل ناخشنودي خالي نيست.

وجود اولياء الله يا قوانين عدل الهي مقياسهايي هستند كه انسانها و اعمالشان رابرآنها عرضه مي كنند،وبه همان اندازه كه با آنها شباهت و مطابقت دارند وزنشان سنگين است.وروشن است كه سبك و سنگين بودن موازين به معني سنگين و سبك بودن خود اعمال است.

خلاصه بيان سوره قارعه اشاره به اندرز قيامت و مژده به ثواب دارد.

 

      

                                         آشنايي با سوره تكاثر

 

 

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 8 آيه است.

تكاثر بمعني افزوني وفراواني است.نام اين سوره از آيه اول آن گرفته شده است.

 

محتواي اين سوره نخست سرزنش وملامت افرادي است كه بر اساس يك سري مطالب موهوم بر يكديگر تفاخر مي كردند،سپس هشداري نسبت به مسأله معاد وقيامت وآتش دوزخ وسرانجام هشداري در زمينه مسأله سوال وبازپرسي از نعمتها مي دهد.

 

درفضيلت تلاوت اين سوره در حديثي از رسول گرامي اسلام(ص) مي خوانيم :كسي كه سوره تكاثر را بخواند خداوند متعال در برابر نعمتهايي كه در دنيا به او داده او را مورد حساب قرار نمي دهد وپاداشي به او مي دهد كه گويي هزار آيه قرآن را تلاوت كرده است.

اين همه ثواب از آن كسي است كه سوره تكاثر را بخواند ودر برنامه زندگي به كار گيرد وروح وجان خود را هماهنگ با آن بسازد.

مفسران قرآن كريم در باره شأن نزول اين سوره معتقدند سوره تكاثر درباره قبائلي نازل شد كه بر يكديگر تفاخر مي كردند وبا كثرت نفرات وجمعيت يا اموال وثروت خود بر ديگران مباهات مي نمودند تا آنجا كه براي بالا بردن آمار نفرات قبيله به گورستان مي رفتند و قبرهاي مردگان هر قبيله را مي شمردند.

سرچشمه تفاخر و فخر فروشي همان جهل و ناداني نسبت به پاداش كيفر الهي و عدم ايمان به معاد است.وعامل ديگر احساس ضعف و حقارت ناشي از شكستهاست،كه افراد براي پوشاندن شكستهاي خود پناه به تفاخر و فخر فروشي مي برند.

 

امام صادق(ع) مي فرمايد:هيچ كس تكبر به فخر فروشي نمي كند مگر به خاطر ذلتي كه در نفس خود مي يابد.

 

بطور كل خلاصه بيان سوره تكاثراشاره به توبيخ مردم از مسابقه گذاشتن در جمع مال و اولاد با يكديگردارد.

 

 

 

                                     آشنايي با سوره عصر          

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 3 آيه است.عصر بمعني زمان وروزگار است.

دراين سوره نخست از سوگند پر معني به«عصر»شروع مي شود سپس سخن اززيانكاربودن همه انسانها كه در طبيعت زندگي تدريجي نهفته است به ميان مي آورد،بعد فقط يك گروه را از اين اصل كلي جدا مي كند،آنها كه داراي برنامه چهار ماده اي زير هستند:

ايمان،عمل صالح،سفارش يكديگربه حق وسفارش يكديگر به صبر .

اين چهار اصل در واقع برنامه هاي اعتقادي وعملي وفردي واجتماعي اسلام را در بر مي گيرد.

درباره فضيلت تلاوت اين سوره درحديثي از امام صادق(ع)مي خوانيم:هر كس سوره والعصر رادر نمازهاي نافله بخواند خداوند اورا در قيامت بر مي انگيزد در حالي كه صورتش نوراني ،چهره اش خندان وچشمش به نعمتهاي الهي روشن است تا داخل بهشت شود.

اين همه افتخار وشادماني از آن كسي است كه اين اصول را در زندگي خود پياده كند،نه اينكه فقط به خواندن قناعت كند.

به گفته مفسران قرآن كريم جامعيت اين سوره به حدي است كه تمام علوم ومقاصدقرآن در آن خلاصه شده است.

اگر مسلمانان همين اصول را در زندگي فردي و اجتماعي خود اجرا كنند تمام مشكلات ونابسامانيهاي آنها حل مي شود،عقب ماندگيها جبران مي گرددوضعفها وشكستها به پيروزي مبدل مي شودوشر اشرار جهان از آنها قطع مي گردد.

هركس در مسير عمل هر گام با موانعي روبرو است.اگر استقامت وصبر نداشته باشدهرگز نمي تواند احقاق حق كند وعمل صالحي انجام دهد ويا ايمان خود را حفظ كند.

بطوركل خلاصه بيان اين سوره اشاره به  تشريح معارف قرآني ومقاصدمختلف آن دارد.

   

 

 

آشنايي با سوره همزه

 

 

  اين سوره در مكه نازل شده و داراي 9 آيه است  همزه بمعني سخن چين است.

در اين سوره از كساني سخن مي گويد كه تمام هم خود را متوجه جمع مال كرده و تمام ارزشهاي وجودي انسان را در آن خلاصه مي كنند سپس نسبت به كساني كه دستشان از آن خالي است به ديده حقارت مي نگرند و آنها را به باد استهزاي مي گيرند.

    در پايان سوره از سرنوشت دردناك آنها سخن مي گويد كه چگونه به صورت حقارت آميزي در دوزخ پرتاب مي شوند واتش سوزان جهنم روح و جان انهارا به آتش مي كشد.

 

پيامبر(ص)در فضيلت اين سوره فرمودند:هركس اين سوره را تلاوت كند به عدد هريك از كساني كه من و يارانم را استهزاي كردند ده پاداش حسنه به او داده مي شود.

در حديثي از امام صادق(ع)مي خوانيم كه:هركس سوره همزه را در نماز فريضه اي بخواند فقر از او دور مي شو دو روزي به او رو مي آوردومرگهاي زشت و بد از او قطع مي گردد.

جمعي از مفسران درباره شأن نزول اين سوره چنين گفته اند  كه آيات اين سوره درباره(وليد بن مغيره)

نازل شده است كه پشت سر پيامبر اكرم(ص)غيبت مي كردودرپيش رو طعن واستهزائ مي نمود.

بعضي ديگر آن را درباره افرادي ديگر از سران شرك و دشمنان اسلام مانند  (عاص بن وائل و امية بن خلف) دانسته اند.

دو واژه همزه ولمزه به يك معني است و مفهوم وسيعي دارد كه هرگونه عيبجويي و غيبت بوسيله زبان و سخن چيني و بد گويي را شامل مي شود.

اصولا آبرو و حيثيت اشخاص ازنظراسلام بسيار محترم است و هر كاري كه موجب تحقير مردم گردد گناه بزرگي است.

در حديثي از پيامبر گرامي اسلام (ص)آمده است  ذليل تر ين مردم كسي است كه به مردم توهين كند.

رسول اكرم(ص) فرمود  من در شب معراج گروهي از دوزخيان را ديدم كه گوشت از پهلويشان جدا مي كردند

و به آنها مي خوراندند از جبرييل پرسيدم اينها چه كساني هستند  گفت:

اينها عيبجويان واستهزاكنندگان از امت توأمند.

بطور كل خلاصه بيان سوره همزه انذار به مال اند وزان عيبجوواستهزاكننده است.

 

 

 

                                       آشنايي با سوره فيل

 

اين سوره در مكه نازل شده است و داراي 5 آيه مي باشد.فيل پستانداري عظيم الجثه آفريقايي و آسيايي است.

سوره فيل چنانكه از نامش پيداست اشاره به داستان تاريخي معروفي مي كند كه در سال تولد پيامبر اكرم(ص)واقع شده است و خداوند خانه كعبه را از شر لشكر عظيم كفاري كه از سرزمين يمن سوار بر فيل آمده بودند حفظ كرد.

داستان اين سوره هشداري است به كفار مغرور و لجوج كه بدانند در برابر قدرت خدا كمترين قدرتي ندارند.

خداوندي كه لشكر عظيم فيل را با آن پرندگان كوچك و آن سنگريزه ها در هم كوبيد قدرت دارد اين مستكبران لجوج را مجازات كند.

در همين سال پيامبر(ص)تولد يافت و جهان به نور وجودش روشن شد و لذا جمعي معتقدند كه ميان اين دو رابطه اي وجود داشته است .اهميت اين حادثه بزرگ به قدري بود كه آن سال را «عام الفيل» سال فيل ناميدند و مبدأ تاريخ عرب شناخته شد.

در فضيلت تلاوت اين سوره امام صادق(ع)فرمود:هركس سوره فيل را در نماز واجب

بخواند در قيامت هر كوه و زمين هموار براي او شهادت ميدهد كه او از نماز گزاران

است ومنادي صدا مي زند درباره بنده من راست گفتيد،بنده ام را بدون حساب داخل

بهشت كنيد. او كسي است كه من وي را دوست دارم و عملش را نيز دوست دارم.

اين همه فضيلت و ثواب و پاداش عظيم از آن كسي است كه با خواندن اين آيات از

مركب غرور پياده شود و در طريق رضاي حق گام بردارد.

ابرهه وسپاهيانش قصد داشتند خانه كعبه را خراب كنند.به اين اميد كه به كليساي يمن

مركزيت بخشند.اما آنها نه تنها به مقصود خود نرسيدند بلكه اين ماجرا بر عظمت مكه و

خانه كعبه افزود.

اولين بار كه بيماري حصبه و آبله  در سرزمين عرب ديده شد آن سال بود.

بطور كل پيام اين سوره هشداري است به همه گردنكشان و مستكبران جهان تا در برابر

قدرت خداوند تا چه حد ناتوانند.

 

 

                              

                                            آشنايي با سوره قريش

 

اين سوره در مكه نازل شده و4 آيه دارد  قريش نام قبيله مشهور در عرب است.

محتواي اين سوره بيان نعمت خداوند بر قريش والطاف و محبتهاي او نسبت به آنهاست تا حس شكر گزاري آنها تحريك شود و به عبادت پروردگار اين بيت عظيم كه تمام شرف و افتخارشان از آن است قيام كنند.

پيامبر اكرم(ص)در فضيلت تلاوت سوره قريش فرمود  كسي كه اين سوره را بخواند به تعداد هر يك از كساني كه در گرد خانه كعبه طواف كرده يا در آنجامعتكف شده است ده پاداش حسنه به او مي دهند.

مسلما چنين فضيلتي از آن كساني است كه در پيشگاه خداوندي كه پروردگار كعبه است سر تعظيم فرود آورده او را عبادت كنند و احترام خانه كعبه را پاسداري كرده و پيامش را با گوش جان بشنوند و بكار بندند.

گرچه قريش با كارهاي خلافي كه انجام مي دادند مستحق لطف محبت الهي نبودند اما چون مقدر بود از ميان آن قبيله و از آن سرزمين مقدس اسلام و پيامبر(ص) طلوع كند  خداوند اين لطف را در حق قريش انجام داد.

در حقيقت لطف و محبت خداوند نسبت به قريش استجابت دعاي ابراهيم(ع)بنيان گذار كعبه بود .ولي آنها قدر اين همه نعمت را ندانستند و اين خانه مقدس را به بت خانه اي تبديل كردندوعبادت بتان را بر پرستش خداي خانه مقدم داشتند و سرانجام ثمرةشوم اين همه ناسپاسي را ديدند.

اين سوره در حقيقت مكمل سورةفيل محسوب مي شود.وآيات آن دليل روشني براي اين مطلب است.

سوره فيل و قريش پيوند مطالب آنها به قدري است كه مي تواند دليل بر وحدت آن دو باشدوبه همين دليل براي خواندن يك سوره كامل در هر ركعت از نماز اگر كسي سوره هاي فوق را انتخاب كند بايد هر دو را با هم بخواند و در حقيقت هر دو سوره يك سوره محسوب  مي شود.  

 

 

                                    آشنايي با سوره ماعون      

 

 

اين سوره در مكه نازل شده و داراي 7 آيه است.ماعون از ماده معن به معني چيز كم است.

منظور از آن در اينجا اشياي جزئي است كه مردم خصوصا همسايه ها از يكديگر به عنوان عاريه يا تملك مي گيرند مانند مقداري نمك يا ظروف و مانند اينها.

در سوره ماعون صفات و اعمال منكران قيامت در پنج مرحله بيان شده كه آنها بخاطر تكذيب اين روز بزرگ چگونه از انفاق در راه خدا كمك به يتيمان و مسكينان سر باز مي زنند و چگونه در مورد نماز رياكارند و از كمك به نيازمندان روي گردانند.

اين سوره درباره ابوسفيان نازل شده كه هر روز دو شتر بزرگ نحر مي كرد و خود و يارانش از آن استفاده مي نمودند اما روزي يتيمي آمد و تقاضاي چيزي كرد او با عصايش بر او زد واورا دور كرد.

 

امام باقر(ع)فرمود  هر كس اين سوره را در نمازهاي فريضه و نافله اش بخواند خداوند نماز و روزه او را قبول مي كند و او را در برابر كارهايي كه در زندگي دنيا از او سر زده است مورد محاسبه قرار نمي دهد.

پيامبر(ص)فرمود  كسي كه وسائل ضروري و كوچك را از همسايه اش دريغ دارد خداوند او را از خير خود در قيامت منع مي كند واورا به حال خود وامي گذارد و هر كس خدا را به خود واگذارد چه بد حالي دارد.

در اين سوره نخست پيامبر اكرم(ص)را مخاطب قرار داده و اثرات شوم انكار روز جزا را در اعمال منكران بازگو مي كند.

يكي از سرچشمه هاي رياكاري و تظاهر عدم ايمان به روز قيامت و عدم توجه به پاداشهاي الهي است وگرنه چگونه ممكن است انسان پاداشهاي الهي را رها كندو رو به سوي خلق آورد.

 

در اين سوره اشاره به هر چيز از ريا و رياكاري و سهل انگاري در نماز دارد و ديگران را به اطعام مسكين و مستمند تشويق مي كند تا مثل ابوسفيان نباشندوبه يتيمان احترام بگذارندوبه روز جزا و انكار روز جزا و دادگاه بزرگ آن در عمل انسان هم اشاره شده است.

 

 

 

 

 

 

آشنايي با سوره  كوثر

 

اين سوره در مكه  نازل شده و داراي 3 آيه است  نام اين سوره از آيه اول آن گرفته و بركت فراوان است.

در شأن نزول اين سوره مي خوانيم كه «عاص بن وائل» كه از سران قريش بود پيامبر(ص) را به هنگام خارج شدن از مسجدالحرام ملاقات كرد و مدتي با حضرت گفتگو نمود  گروهي از سران قريش در مسجد نشسته بودند و اين منظره را از دور مشاهده مي كردند  هنگاميكه عاص بن وائل از رسول گرامي اسلام جدا شد و وارد مسجد شد به او گفتند :با كه صحبت مي كردي؟ او اشاره به پيامبر (ص)كرد و گفت: با اين مرد ابتر.

چون دو پسر پيامبر(ص) بنام هاي قاسم و طاهر كه از حضرت خديجه بد نيا آمده بودند،درمكه از دنيا رفتند و پيامبر(ص) فاقد فرزند پسر بود. اين موضوع زبان بد خواهان قريش را گشود و كلمه ابتر را براي حضرت انتخاب كردند. آنها فكر مي كردند با رحلت پيامبر اكرم (ص) برنامه هاي او بخاطر نداشتن فرزند پسر تعطيل خواهد شد و خوشحال بودند .

 

در اين هنگام سوره كوثر به طرز اعجاز آميزي نازل شد و به آنها پاسخ گفت و خبر داد كه دشمنان او ابتر خواهند بود و برنامه اسلام وقران هرگز قطع نخواهد شدوخداوند خبر وجود مبارك حضرت فاطمه زهرا(س) را به رسول گرامي اسلام عنايت فرمود.واين خبر اعجاز آميز و بيانگر حقانيت دعوت رسول اكرم بود.

بشارتي كه در اين سوره داده شده است از يكسو ضربه اي بود بر اميد هاي دشمنان اسلام و از سوي ديگر تسُلي خاطري بود به  رسول گرامي اسلام  كه بعد از شنيدن اين لقب زشت و توطئه ي دشمنان قلب پاكش  غمگين و مكدّر شده بود.

 

در حديثي از پيامبر(ص) آمده : هر كس سوره  ي كوثر را تلاوت كند خداوند او را از نهرهاي بهشتي سيراب خواهد كرد و به تعداد هر قرباني كه بندگان خدا در روز عيد قربان قرباني مي كنند از خداوند متعال اجر و پاداش مي گيرد .

 

بطور كل از كوثر (خير كثير) حضرت فاطمه ي زهرا (س) استنباط ميشود زيرا نسل و ذرّيه پيامبر ص)

بوسيله همين دختر گرامي در جهان انتشار يافت  نسلي كه نه تنها فرزندان جسماني پيغمبر(ص) بودند بلكه آيين و تمام ارزشهاي اسلام را حفظ كردندوهزاران هزار از فرزندان فاطمه(س)در سراسر جهان پخش شدند وبا ايثار و فداكاري و شهادت  در راه خدا،درحفظ آيين اسلام ناب محمدي(ص)  كوشيدند.

 

 

      

آشنايي با سوره كافرون

 

 

اين سوره در مكه نازل شده و داراي 6 آيه است.

لحن اين سوره نشان مي دهد در زماني سوره نازل شده كه مسلمانان در اقليت بودند و كفار در اكثريت و پيامبر(ص)از ناحيه آنها سخت در فشار بود و اصرار داشتند او را به سازش با شرك بكشانند.ولي پيامبر اسلام(ص)دست رد بر سينه همه آنها مي زند و آنها را بطور كلي مأيوس مي كند بدون انكه بخواهد با آنها درگير شود.

در اصل اين سرمشقي براي همه مسلمانان است كه در هيچ شرايطي در اساس دين و اسلام با دشمنان سازش نكنندودشمنان اسلام را مأيوس نمايند.

 

در حديثي از رسول اكرم (ص)نقل شده كه فرمود  كسي كه سوره كافرون را بخواند گويي ربع قرآن را خوانده و شياطين طغيان گر از او دور مي شوند و از شرك پاك مي گردد و از روز قيامت در امان خواهد بود.

اين سوره درباره گروهي از سران مشركان قريش نازل شده مانند:«عاص بن وائل و وليدبن مغيره».

بعد از نزول سوره كافرون رسول گرامي اسلام به مسجدالحرام آمد در حالي كه جمعي از سران قريش در آنجا جمع بودند بالاي سر آنها ايستاد و اين سوره را تا آخر بر آنها خواند آنها وقتي پيام اين سوره را شنيدند كاملا مأيوس شدند ورسول خدا و يارانش را آزار دادند.

 

در اين سوره دو بار تأكيد شده كه : من معبودهاي شما را نمي پرستم و اين تأكيد براي مأيوس ساختن آنهاست.

آيات اين سوره رسول گرامي اسلام را مخاطب ساخته و پيامبر(ص) با صراحت مي گويد  من هرگز بت پرستي نخواهم كرد و شما نيز با اين لجاجت كه داريد وبا تقليد كور كورانه از نياكان هرگز حاضر به خدا پرستي خالص از شرك نيستند.

 

بطور كل به روايت از امام صادق(ع) سوره كافرون تكرار نفي عبادت بتها از ناحيه رسول گرامي اسلام (ص) و نفي عبادت خدا از ناحيه مشركان براي تأكيد و مأيوس كردن كامل مشركان و جدا نمودن مسير آنها از اسلام است و اثبات عدم سازش ميان توحيد و شرك مي باشد. 

 

 

 

 

 

آشنايي با سورة نصر

 

اين سوره در مدينه نازل شده وداراي 3 آيه است.ونصر بمعني ياري وكمك ومدد است.

سوره نصر بعد از هجرت رسول گرامي اسلام(ص)از مكه به مدينه نازل شده ودر آن بشارت ونويد از پيروزي عظيمي مي دهد كه بدنبال آن مردم گروه گروه وارد دين خدا مي شوند ولذا به شكرانه اين نعمت بزرگ رسول اكرم(ص)را دعوت به تسبيح وحمد الهي واستغفار مي كند.اعراب معتقد بودند اگر ايشان مكه را فتح كند وبر آن مسلط گردد اين دليل بر حقانيت اوست وفتح مكه بسيار مهم بود.

يكي از نامهاي اين سوره توديع (خداحافظي)است چراكه در اين سوره بطور ضمني از رحلت رسول گرامي اسلام (ص)خبر مي دهد.بعد از نزول اين سوره پيامبر(ص)اين سوره را بر ياران خود تلاوت كرد ،همگي خوشحال شدند ولي عباس عموي پيامبرگريه كرد.پيامبر(ص)فرمود: عمو جان چرا گريه ميكني؟عرض كرد:اي رسول خدا،گمان مي كنم خبر رحلت شما در اين سوره داده شده است.پيامبر(ص) درجواب عباس فرمود:مطلب همان گونه است كه تو مي گويي.

 پيامبرگرامي اسلام(ص) فرمود: كسي كه سوره نصر را تلاوت كند همانند اين است كه همراه من در فتح مكه بوده است.

امام صادق (ع)فرمود:كسي كه سوره نصر را در نافله يا فريضه تلاوت كند خداوند او را بر تمام دشمنانش پيروز مي كند و روز قيامت در حالي وارد محشر مي شود كه نامه اي با اوست كه سخن مي گويد وآن نامه امان نامه اي از آتش جهنم است.

بطور كل در اين سوره نخست از نصرت الهي وسپس فتح وپيروزي وبعد نفوذ وگسترش اسلام و ورود مردم دسته دسته در دين خدا سخن به ميان آمده واين سه علت ومعلول يكديگر ند يعني تا نصرت و ياري الهي نباشد ، فتح وپيروزي نيست .  وتا فتح وپيروزي فراهم نشود مردم گروه‌ گروه  مسلمان نمي شوند .والبته بدنبال اين سه مرحله،مرحله شكر وحمد وستايش خدا فرا مي رسد.

فتح مكه (بزرگترين پيروزي اسلام) فصل جديدي در تاريخ اسلام گشود ومقاومتهاي دشمن را بعد از حدود بيست سال در هم شكست وبساط شرك وبت پرستي از جزيره عربستان بر چيده شد.

 

 

آشنايي با سوره  مسد

 

اين سوره در مكه نازل شده و داراي 5 ايه است.مسد بمعني شعله آتش وزبانه آتش است.

اين سوره كه تقريبأ دراوائل دعوت آشكار پيامبر اكرم(ص) نازل شده تنها سوره اي است كه در آن حمله شديدي باذكرنام نسبت به يكي از دشمنان  اسلام و پيامبر درآن عصروزمان يعني ابولهب شده ومحتواي آن نشان مي دهد كه ابولهب دشمني خاصي نسبت به رسول گرامي اسلام(ص) داشت.

او وهمسرش نسبت به ايشان از هيچ گونه كار شكني وبد زباني مضايقه نداشتند.قرآن كريم با صراحت مي گويد:ابولهب و همسرش هردو اهل دوزخ هستند .سرانجام هردو بي ايمان از دنيا رفتند واين يك پيشگويي صريح قرآن كريم است.

از «ابن عباس» نقل شده است:هنگامي كه پيامبر اكرم(ص) بر فراز كوه صفا آمد و مردم را در برابر عذاب الهي انذار مي كرد ابولهب نسبت به ايشان بدزباني وبه مقابله برخاست .دراين هنگام بود كه «سوره مسد» بر رسول گرامي اسلام (ص) نازل شد.

ابولهب بر اثر بيماري طاعون با بدترين وضعيت از دنيا رفت وهلاك شد.

در اين كه همسر ابولهب خواهر ابوسفيان وعمه معاويه بود و در دشمني شوهرش بر ضد اسلام شركت داشت حرفي نيست اما در اين كه قرآن  كريم او را «حمالة الحطب» يعني زني كه هيزم بر دوش مي كشد توصيف كرده است.

بعضي گفته اند : اين بخاطر آنست كه بوته هاي خار را بر دوش مي كشيد و بر سر راه پيامبراسلام (ص)مي ريخت تا پاهاي مباركش آزرده شود .

بطور كل سوره مسد سرگذشت ابولهب وهمسرش ام جميل است.كه دشمني شديدي با رسول گرامي اسلام داشتند و اين سوره حمله شديدي براي آنان بود.

 

 

 

 

 

آشنايي با سوره  اخلاص

 

 

 

اين سوره در مكه نازل شده و داراي 4 آيه است وازتوحيد پروردگار و يگانگي اوسخن مي گويد و در چهارآيه كوتاه چنان توصيفي از يگانگي خداوند متعال كرده كه نياز به اضافه ندارد.

 خداوند را براي آنها توصيف كند.پيامبر (ص)سه روز سكوت كرد وپاسخي نگفت تا اين سوره نازل شد وپاسخ آنها را بيان كرد.

در حديثي از پيامبر اكرم (ص)مي خوانيم كه فرمود:آياكسي از شما عاجز است از اينكه يك سوم قرآن را در يك شب بخواند؟يكي از حاضران عرض كرد:اي رسول خدا  چه كسي توانائي بر اين كار دارد؟پيامبر(ص) فرمود:سوره توحيد را بخوانيد.

امام صادق(ع)فرمود:هنگامي كه رسول خدا بر جنازه «سعد بن معاذ»نماز گزارد فرمود:هفتاد هزار ملك كه در ميان آنها جبرئيل نيز بود بر جنازه او نماز گزاردند.من از جبرئيل پرسيدم او بخاطر كدام عمل مستحق نماز گزاردن شما شد؟جبرئيل گفت:به خاطر تلاوت «قل هوالله احد»در حال نشستن و ايستادن وسوار شدن وپياده روي ورفت وآمد.

ازنظر شكل ظاهري سوره اگر ما سوره را بررسي كنيم 47 حرف داردو«ل»يلد سوره رابه دو قسمت مساوي تقسيم مي كند يعني 23 حرف قبل و23 حرف بعد از آن قرار گرفته است وحركات تمام حروف بالاي حروف قرار گرفته است بجز حرف «ل» كه در پايين قرارگرفته است.وعدد 23 شأن نزول تدريجي قرآن طي 23 سال بررسول گرامي اسلام(ص)است.

 

 

درحديثي از اميرالمومنين علي(ع)داريم كه فرمود:درشب جنگ بدر «خضر»رادر خواب ديدم .ازاو خواستم چيزي به من ياد دهد كه به كمك آن بر دشمنان پيروز شوم گفت:بگو:«ياهو،يامن لاهو الاهو» هنگامي كه صبح شد جريان را خدمت رسول خدا عرض كردم فرمود:اي علي،اسم اعظم به تو تعليم داده شده است.سپس اين جمله ورد زبان من در جنگ بدر بود.

 

 

 

 

 

 

 

 

آشنايي با سوره هاي معوذتان (فلق وناس)

سوره فلق:

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 5 آيه است.فلق بمعني بامداد وشكاف كوه است.

محتواي اين سوره تعليماتي است كه خداوند متعال به پيامبر اكرم(ص) خصوصاً به ساير مسلمانان در زمينة پناه بردن به ذات پاك خدا از شر همة اشرار مي دهد تا خود را به او بسپارند.

خلاصه بيان اين سوره دستور به پيامبر گرامي اسلام (ص) است كه از هر شر ،به خداوند متعال پناه برد.

رسول اكرم(ص)فرمود:«آياتي بر من نازل شده كه همانند آنها نازل نشده است وآن  آيات دو سوره فلق وناس است».

امام باقر(ع) فرمود:كسي كه در نماز «وتر» سوره فلق وناس را بخواند ،به او گفته مي شود:اي بنده خدا؛بشارت باد بر تو ،خداوند نماز «وتر» تو را قبول كرد.

سوره ناس:

اين سوره در مكه نازل شده وداراي 6 آيه است.ناس بمعني مردم وآدميان است.

در اين سوره خداوند متعال روي سخن را به شخص پيامبر(ص)به عنوان سرمشق ومقتدا وپيشواي مردم بيان كرده است وروي سه وصف از اوصاف بزرگ خدا (ربوبيت،مالكيت،الوهيت) تكيه شده است كه همه آنها ارتباط مستقيمي به تربيت انسان ونجات او از چنگال وسوسه گران دارد.انسان هميشه در معرض وسوسه هاي شيطاني است وشياطين جن وانس كوشش دارند در قلب و روح انسان نفوذ كنند.در محتواي اين سوره اشاره شده است كه خداوند به رسول گرامي اسلام(ص) به عنوان يك سرمشق وپيشوا ورهبر دستور مي دهد كه از شر همه وسوسه گران به خداوند پناه برد و روي شر وسوسه گران ناپيدا تكيه شده است.

در حديثي مي خوانيم كه :پيامبر گرامي اسلام(ص) شديداً بيمار شده بود جبرئيل وميكائيل دو فرشته بزرگ الهي نزد ايشان آمدند .جبرئيل نزد سرپيامبر(ص) و ميكائيل نزد پاي ايشان نشستند.جبرئيل سوره فلق را وميكائيل سوره ناس را تلاوت كردند وبا تلاوت اين دو سوره  ، رسول گرامي اسلام(ص) را در پناه خداوند مهربان قرار دادند.

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و نهم آذر 1386ساعت 12:39  توسط عباس کیفی بجستانی  |